اصطلاحات بیماری‌شناسی گیاهی

پاتولوژی گیاهی یا بیماری‌شناسی گیاهی

پاتولوژی گیاهی به علم مطالعه بیماری‌های گیاهی اطلاق می­شود که عوامل بیماری‌زا، چگونگی ایجاد بیماری و فعل و انفعالات، ارتباط بین گیاه میزبان و عوامل بیماری، عوامل تولید کننده بیماری و در آخر روش­های مبارزه با آن‌ها را بررسی می­کند.

 

بیماری گیاهی یا پلن تی زیس

تعریف بیماری از نظر افراد مختلف به صورت‌های مختلفی بیان می­شود؛ از نظر یک کشاورز بیماری با کم شدن محصول گیاهان و در نتیجه کم شدن در آمد او بیان می­گردد. ولی از نظر یک پزشک بیماری با علل و عوامل آن سنجیده و بررسی می­شود. بنابراین هرگونه پروسه غیر عادی در گیاه که در اثر تحریک مداوم به وجود بیاید و منجر به تغییرات در فعالیت متابولیکی و سبب ظهور علایم بیماری در گیاه شود، بیماری ­نامیده می‌شود. این تعریف مثل بسیاری از تعاریف بیولوژیکی خالی از اشکال نخواهد بود، مثلاً اگر گل لاله مبتلا به ویروس باشد و دچار تغییر و شکستگی گل‌برگ‌ها شود، ممکن است از دیدگاه بیماری‌شناس این یک بیماری محسوب شود ولی از دیدگاه باغبان این گل بیمار نبوده و محصولش را به قیمت بالا می‌فروشد. بنابراین مفهوم بیماری در این گونه موارد برای افراد مختلف متفاوت خواهد بود.

پاتوژن

عوامل بیماری‌زا در گیاهان را پاتوژن می­گویند که در دو گروه پاتوژن زنده و پاتوژن غیر زنده تقسیم بندی می­شود.

پاتوژن زنده از قارچ­ها و ویروس‌ها، باکتری‌ها، مایکوپلاسماها، ویروئید‌ها ، پروتوزوآها و گیاهان عالی گلدار تشکیل می‌شود.

پاتوژن­های غیر زنده سبب بیماری‌های غیر مسری در گیاهان می­شوند و شامل کمبود عناصر غذایی، سرما، گرمای زیاد، آلودگی هوا، کمی یا زیادی رطوبت، کمبود اکسیژن، مسمومیت ناشی از عناصر غذایی و مسمومیت ناشی از حشره‌کُش‌ها و قارچ‌کُش‌ها و عدم رعایت اصول زراعی و نامناسب بودن اسیدیته خاک  و زیادی نور و ... می­باشند.

مطالعه علل و عوامل تولید کننده بیماری و رابطه آن با میزبان اصطلاحاً اتیولوژی نامیده می­‌شود.

پاتوژن

- زنده؛

- غیر زنده.

عوامل بیماری‌زا

برای ایجاد یک بیماری باید چند عامل تعیین کننده بیماری مانند پاتوژن، شرایط محیطی مساعد برای رشد پاتوژن، میزبان حساس و ناقل وجود داشته باشند که اثر متقابل بر روی همدیگر دارند و عوامل بیماری‌زا نامیده می‌شوند، مثلاً قارچ فایتفترا ایفن تنس در شرایط مساعد بر روی گیاه حساس ایجاد بیماری می کند.

این 4 عامل اثر متقابل بر روی یکدیگر دارند و باعث بیماری می‌شوند.

 

پارازیتیسم

اصطلاح دیگر در بیماری‌شناسی پارازیتسیم است. پارازیت (Parasite) یا انگل به موجودی گفته می­‌شود که حداقل یک قسمت از سیکل زندگی خودش را در داخل یا روی گیاه و موجود زنده دیگر سپری ‌کند و قسمتی از مواد غذایی مورد نیاز خودش را از آن کسب ­کند. به این موجود زنده میزبان اطلاق می­گردد و این رابطه پارازیت و میزبان که غالباً به ضرر میزبان است پارازیتیسم نامیده می‌شود.  بعضی از پاتوژن­ها نظیر ویروس­ها و نماتودها و تعدادی از قارچ­ها مانند قارچ سفیدک یا سفیدک پودری، برای تغذیه و تکمیل سیکل زندگی خود وابستگی کامل به سلول زنده میزبان دارند و در محیط‌های غیر غذایی نمی‌توانند رشد کنند، به این دلیل به آن‌ها پاتوژن­های اجباری  گفته می‌شود.

در مقابل پاتوژن­های اجباری، با کتری­ها، هیپوپلاسما­ها و بسیاری از قارچ­ها قادر هستند که هم از سلول زنده و هم در محیط غیر زنده رشد کنند، بنابراین به این گونه پاتوژن­ها غیر اجباری گفته می‌شود.

 

شناسایی علایم و بیماری‌های گیاهی

مقدمه :

شناسایی علایم در شناخت عامل بیماری‌زا بسیار مؤثر است ولی یک راه قطعی برای تشخیص بیماری نیست. تشخیص صحیح یک بیماری باید از طریق مِتُدها و روش‌های دقیق آزمایشگاهی صورت گیرد.

 شناسایی علایم بیماری‌های گیاهی

الف) ایجاد رنگ غیرطبیعی در گیاه

- ایتوله شده

- ملانوز

- کلروز

- موزائیک

ب) پلاسیدگی

ج) لکه‌دار شدن برگ و میوه

د) ریزش اندام‌های گیاهی

هـ) تغییر شکل و رشد غیرطبیعی در اندام‌های گیاهی

- نانیسم

- روزت

- ژیگانتیسم

- طاولی شدن

- عدم تقارن

- غده یا گال

- جارویی شدن

ر) تغییر استحکام بافت گیاهی

و) نکروژ

ز) ترشحات گیاهی

 

ایجاد رنگ غیر طبیعی در گیاه

از علایم مهمی که ممکن است در گیاهان بروز بکند ایجاد رنگ غیرطبیعی در آن‌ها است.

- ایتوله شدن

 تغییر رنگ در اندام­های گیاهی را در اثر فقدان نور، ایتوله شدن می­نامند و در این عارضه هرگاه گیاه مجدداً در مقابل نور قرار بگیرد رنگ طبیعی خودش پیدا می­کند.

- کلروز

به تغییر رنگ اندام­های گیاهی در اثر کمبود مواد غذایی و یا حمله پاتوژن­ها با وجود نور کافی گفته می­شود. بنابراین کلرز با برطرف شدن عامل آن محو می­شود و رنگ طبیعی خودش را دوباره به دست می­آورد.

- ملانوز

به قهوه­ای یا سیاه شدن غده و اندام­های گوشتی ملانوز گفته می­شود که در اثر دگرگونی بعضی از مواد متشکله بافت­ها به وجود می­آید. در حالت معمولی تیروزین در غده­ها وجود دارد و بی‌رنگ است ولی اگر تحت آنزیم تیروناژ قرار بگیرد تبدیل به ملانین شده و به رنگ سیاه در می‌آید. ملانین در بیماری قلب سیاه غده­ها و همچنین در اثر کمبود اکسیژن عارض می‌شود. 

- موزائیک

 یکی از مهم‌ترین علائم بیماری‌های ویروسی بوده که در متن پهنک لکه­های زردی را ایجاد می­کند:

پلاسیدگی

وقتی که ریشه‌ها و آوندها مورد حمله واقع می­شوند پلاسیدگی غالباً در گیاه رخ می­دهد.

لکه‌دار شدن برگ و میوه

بسیاری از بیماری‌ها در برگ و میوه لکه تولید می­کنند لذا اندازه، شکل و رنگ لکه­ها می­تواند در تشخیص بیماری مهم باشد.

ریزش اندام‌های گیاهی

از علائم بعدی که ما را در تشخیص بیماری کمک می­کند، ریزش اندام‌های گیاهی، مثل ریزش برگ، گل، جوانه و میوه است. طبیعی است که ریزش در گیاهان زینتی رخ می­دهد. ولی اگر ریزش بیش از حد و غیر طبیعی باشد از علائم بیماری به شمار می رود.

تغییر شکل و رشد غیر طبیعی در اندام‌های گیاهی

تغییر شکل و رشد غیر طبیعی در اندام‌ها معمولاً به چندین حالت اتفاق می‌افتد.

- نانیسم یا کوتولگی

 در اثر کاهش تعداد سلول‌های گیاهی یا هیپوپلازی، و یا کوچک شدن اندازه سلول‌های گیاهی هیپوتروفی در اندام‌های گیاهی به وجود می­­آید.

- ژیگانتیسم؛ برعکس نانیسم است و عبارت است از رشد بی ­اندازه اندام­های گیاهی در اثر افزایش تعداد سلول‌ها (هیپرپلازی) و یا رشد بی اندازه سلول‌ها (هیپرتروفی). که در اثر زیادی ازت خاک و عوامل نامساعد محیط پدید می­آید و به دنبال آن بیماری‌های باکتریایی و غیره در گیاهان زینتی بروز می­کند.

- عدم تقارن

 از بین رفتن تقارن بین دو قسمت پهنک نسبت به محور اصلی از علائم بیماری­های ویروسی و مایکو پلازمایی است.

- جارویی شدن

در بیماری جارویی شدن، شاخه‌ها از فواصل نزدیک بهم رشد می­کنند و شکل جارو را به خود می­گیرند. این عارضه در بیماری‌های مایکوپلازمایی و ویروسی و حتی قارچی هم دیده می‌شود.

/ 0 نظر / 120 بازدید