مریم گلی

مریم گلی

فراتر از یک هزار سال پیش از مریم گلی بهعنوان گیاهی داروئی استفاده می شده است. به فارسی در بعضی مناطق "مریمی" و "مریمگلی" در کتب طب سنتی و به عربی "مریمیه"، "شالبیه" و "مریمیه صغیره" نام برده میشود. به فرانسوی sauge و sauge officinale و the` de france و the` de grece و herbe sacre`e و به انگلیسی sage و garden sage و common sage گفته میشود.

کلمه sage از کلمه لاتین salvare به معنی رها بخش یا شفا آمده است. درگذشته بر این گمان بودنند که اگر شخصی یک گیاه sage در حیاتش داشته باشد فردی موفقو شاید فنا ناپذیر می شود. در قدیم مریم گلی را دوای همه دردها می دانستند وامروزه هم با تحقیقات بعمل آمده معلوم شده که این گیاه دارای خواص درمانی مهمی استکه می تواند بسیاری از بیماریها را معالجه و درمان کند . مردم در گذشته ازاین گیاه به عنوان ماده ای مدر، عامل انعقاد خون و نیز داروی ضد تعرق استفاده میکرده اند. در بسیاری از فارماکوپه ها از برگهای مریم گلی رسما به عنوان دارو یاد وخواص آن را بر شمرده است. از عصاره مریم گلی برای مداوای برخی از بیماریهای مربوطبه حلق و حنجره و همچنین برای شستشوی دهان استفاده می شود.

اسانس این گیاه خاصیتضد باکتریایی دارد و از آن در صنایع داروسازی، غذایی و همچنین در صنایع بهداشتی وآرایشی استفاده می شود . این گیاه از ادویجات قوی بشمار می رود. طعم آن مختصریتلخ و قابض است. مصرف زیاد این گیاه مناسب نیست و تاثیر نامطلوبی در ضربانقلب خواهد داشت. همه ساله زمینهای زراعی وسیعی در شبه جزیره بالکان، روسیه، آمریکا،ایتالیا و همچنین کشورهای اروپای مرکزی برای کشت مریم گلی اختصاص مییابد.

مریم گلی از روزگاران کهن در مجموعه گیاهان طبی یونانی ها و رومی هامورد شناخت و توجه خاص بوده است و ابتدا به عنوان داروی موثر برای معالجه عوارض نیشحشرات به عنوان ضد سم و همچنین داروی تونیک و مقوی برای تقویت روح و بدن و افزایشطول عمر به کار می رفته است. آثار شفابخش این گیاه در معالجه بیماری ها در کتابها ونوشته های طبیعی دانها و حکمای طب سنتی روزگاران کهن نظیر تئوفراست، فیلوسف یونانی (BC 287-372) و دیوسکوریدس، طبیب یونانی (قرن اول پس از میلاد) و پلی نی، طبیعی دانرومی (اوایل قرن اول میلاد مسیح) به تفضیل آمده است.

در دوران قرون وسطی حکمایطب سنتی اروپا از مریم گلی ضمن خواص متعددی که برای آن قایل بودند برای معالجهیبوست، وبا، سرماخوردگی و انواع تبها و اختلالات کبدی و صرع و فلج استفاده می کردهاند و در این گیاه را مقوی و مولد خون تازه و صالح می دانستند و برای تقویت عضلات وآرام کردن اعصاب تجویز می شده است . از قرن نهم این گیاه به اروپا راه یافت وبسرعت توسعه یافت و پس از آن به چین وارد شد و در چین برای معطر کردن انواع مشروباتمورد استفاده قرار می گرفت و مصرف آن به قدری زیاد شد که در قرن هفدهم چینی ها درمقابل گرفتن هریک کیلو از برگهای خشک مریم گلی اروپایی حاضر بودند 4-3 کیلوگرم چایچینی بدهند.
در قرن شانزدهم در انگلیس قبل از اینکه چای به عنوان مشروب عمومیگرم معمول شود از برگهای مریم گلی دم کرده ، می خورند. پس از آن در 300-200 سالاخیر این گیاه به امریکا وارد شد و به عنوان ادویه عالی مورد توجه خانه دارها قرارگرفت. در حال حاضر اسانس مریم گلی برای معطر کردن و خوشبو کردن گوشتهای کنسرو وانواع سوسیس و گوشت مرغ و در عطر سازی به عنوان اسانس پایه برای مخلوط کردن با سایراسانسها برای تهیه عطر مردان به کار می رود.

 اهمیت اقتصادی:

مریم گلی 5 تا7 سال عمر می کند. از آنجایی که با گذشت سن گیاه از مقدار مواد موثره آن به طوربارزی کاسته می شود، این گیاه تا چهار سال بازدهی اقتصادی دارد(4). کشورهای اصلیعرضه کننده شامل یوگوسلاوی، یونان، آلبانی، ایتالیا، اسپانیا و شوروی است که بیشتراز طریق جمع آوری گیاهان خودرو، انجام می گیرد.

گیاهشناسی:

گیاهی استبه ارتفاع 30 تا 60 سانتی متر و دارای ظاهر پرپشت که به حالت خودرو و در اماکن خشکیا سنگلاخی و دامنه های بایر غالب نواحی آسیا و شمال آفریقا می روید و به علتزیبایی خاصی که دارد در باغچه ها کاشته می شود.

مریم گلی دارای سه زیرگونه است که عبارتند از:

١) لاواندولیفولیا:

در این زیر گونه برگها باریک ونیزه ای شکل اند. طول برگها حداکثر به 3 سانتی متر و پهنای آن به 1 سانتی متر میرسد. گل ها دمگل بسیار کوچکی دارند. اسانس این زیر گونه فاقد "تویون" است.

 (2مینور:

برگهای آن در مقایسه با زیر گونه قبل بلندترند. طول آن 4 تا 7 سانتی متر و پهنای آن 1 تا 2 سانتی متر است. دمبرگ بسیار کوتاه و سطح گیاه ازکرکهای کمی پوشیده شده است. دمگل بلند و طول آن 2 تا 5/2 سانتی متر است. این زیرگونه در اتریش و شمال آلمان می روید و به دو فرم گل سفید (آلبی فلورا) و گل قرمز (روبریفلورا) مشاهده می شود.

٣) ماژور:

در این گونه که به افیسینالیس نیزمعروف است، برگها بلند و به طول 4 تا 10 سانتی متر و به پهنای 2 تا 5 سانتی متراست. هر دو طرف برگ پوشیده از کرکهای بسیار کوتاه است. این برگها تقریبا به شکل قلبمی باشند. گلها درشت بوده، طول آنها به 5/3 سانتی متر می رسد و دارای دمگل کوتاهینیز هستند. اندامهای هوایی گیاه به خصوص برگها محتوی اسانس هستند. مقدار اسانسدر شرایط اقلیمی مختلف متفاوت و بین 1 تا 5/2 درصد است. مهمترین ترکیبات تشکیلدهنده آن عبارتند از : "تویون" (30 تا 50 درصد)، "سینئول" (10 تا 15 درصد(، "کامفور" (6 تا 10 درصد) و "بورنئول" (6 تا 14 درصد). از این ترکیبات دیگر اسانس میتوان از "پنین" (1 تا 2 درصد) نام برد. گیاه همچنین شامل مواد تلخ (3 تا 8 درصد(،مواد تاننی، فلاونویید و مواد گلیکوزیدی و رزینی می باشد.

مبدا:

مریمگلی گیاهی است چند ساله که منشا آن نواحی شمالی مدیترانه(4) اروپا جنوبی و آسیایصغیر (14) گزارش شده است. این گیاه در کوه های آهکی مونته نگرو و هرزگوین دریوگوسلاوی سابق گسترش فراوانی دارد(4) این گیاه بومی ایران نبوده،ولی در سالهایاخیر با وارد نمودن بذر گیاه در نقاطی از ایران کشت شده که نتایج موفقیت آمیز نیزداشته است.

مریم گلی وحشی در اراضی خشک و سنگلاخ مناطق مختلفه آسیا و شمالآفریقا می روید، در ایران نیز این گیاه در آذربایجان شرقی و بعضی مناطق دیگر ایراندر باغچه ها کاشته می شود.

/ 0 نظر / 68 بازدید