نماتدها

 اهمیت اقتصادی:

در هر جایی که اثری از رطوبت، حرارت و سایر شرایط باشد اکثر نماتدها موجود است. حتی در آلودگی های شدید نیز نماتدها از طریق باد منتقل شده و در هوا دیده می شوند.

نماتدها به اکثر گیاهان (زراعی و غیر زراعی) خسارت می زنند. در کشورهای گرم و نیمه گرم افزایش جمعیت زیاد است و از طریق کاهش محصول و کاهش کیفیت محصول خسارت می زنند.

خسارات در صنایع چغندر قند در آلمان در سال 1802 که اولین تولید تجاری شکر را شامل می شود، نمایانگر اولین شواهد چشمگیر اقتصادی و انتشار وسیع نماتدهای انگلی گیاهی می باشد.

تعیین میزان خسارت و محاسبه ی دقیق آن در مورد تهاجم نماتدها به محصولات کشاورزی در واقع کاری بسیار مشکل است زیرا معمولاً عوامل بیماریزا از چندین گروه می باشند و تفکیک خسارت هر گروه به تنهایی کاری بسیار دشوار است. ولی بیشترین خسارت و کاهش محصول در مناطق گرمسیر رخ می دهد.

تغذیه در نماتدها: نماتدها دارای طیف وسیعی از منابع غذایی می باشند. آنها گرچه قادرند از انواع مواد غذایی استفاده کنند ولی معمولاً‌ سعی می کنند خود را با منابع غذایی معینی سازگار کنند. از نظر تغذیه و میزبان نماتدها به گروههای زیر تقسیم می شوند:

1. نماتدهای گوشتخوار و شکارچی Carnivorous و Pradator

2. نماتدهای گیاهخوار Phytophagous

3. نماتدهای همه چیزخوار Ominivorous

4. نماتدهای ساپروفیت (آزاد زی) Saprophagous

5. نماتدهای قارچ خوار Mycophagous

6. نماتدهای میکروب خوار Microphagous

7.نماتدهای انگل جانوری Animal parasite

قبل از اینکه به بررسی تغذیه در نماتدهای پارازیت گیاهی بپردازیم لازم است که سیستم گوارش نماتدها را به صورت خلاصه بررسی نمائیم. دستگاه گوارش:

در نماتدها این دستگاه لوله مستقیمی است که از روزنه دهان شروع و به مخرج منتهی می گردد. این دستگاه برحسب نوع تغذیه و شرایط محیطی تغییر پیدا می کند. به همین خاطر اختلاف به وجود آمده در این دستگاه در شناسایی نماتدها به خصوص در سطوح بالا (رده یا راسته) اهمیت زیادی دارد. در واقع این دستگاه در نماتدهای شکاری برای شکارکردن، در نماتدهای پارازیت برای زندگی پارازیتی و در نماتدهای آزاد برای زندگی ساپروفیتی سازش یافته است.

 

 دستگاه گوارش شامل:

1.  روزنه دهان و لب های اطراف آن

2.  محفظه دهانی

3.  مری

4. روده، رکتوم، کلواک و مخرج

Stylet

نماتدهای پارازیت نباتی در قسمت دهان عضو نیزه مانند به نام Stylet یا خرطوم دارند که هنگام تغذیه عضو مزبور را به داخل نسج فرو کرده و شروع به تغذیهمی نمایند. در ضمن در موقع تغذیه ماده مخصوص از بزاق خود ترشح می کنند که به وسیله Stylet وارد گیاه کرده و در نتیجه، آن را قابل حل و هضم می نمایند.

در نماتدهای راسته Tylenchida که شامل اکثر گونه های پارازیت گیاهی می باشند Stylet از جوش خوردن و به هم پیوستن قطعات کوتیکولی تغییر شکل یافته در حفره دهانی به وجود می آید و به همین علت به آن Stomata Stylet می گویند. در وسط این Stylet مجرای باریکی وجود  دارد که این مجرا به مجرای مری متصل می شود و مواد غذایی می توانند از آن عبور کنند ولی باکتریها و ویروسها نمی توانند از داخل آن عبور کنند، به همین دلیل هیچ نماتدی از این راسته ناقل ویروس نیست.

در نماتدهای راسته Dorylaimida که از رده Adenophorea هستند، استایلت به وسیله یک سلول مخصوص در قسمت جلویی مری ایجاد می شود. به همین دلیل به آن Odontostylet می گویند که استایلتی است که توسط یک سلول در مری تولید می شود و سپس به سمت حفره دهانی هدایت می شود.

در نماتدهای راسته Dorylaimida در مراحل مختلف پوره گی همیشه یک استایلت ذخیره ای وجود دارد. در خانواده Longidoridae که شامل Longidorous و Xiphinema است. استایلت بلند و سوزنی است در جنس Trichorous استایلت از تغییر شکل دندان خاص بزرگی به نام Mural به وجود می آید. به این استایلت Onchio stylet می گویند که یک استایلت توپر است.

معرفی نماتدهای پارازیت گیاهی الزاماً خورنده گیاهان هستند و برای توسعه
و رشد مواد غذایی را بدست می آورند. تولید مثل آنها وابسته به سیتوپلاسم سلولهای زنده گیاه می باشد. سازش تکاملی آنها برای تغذیه گیاهی با گسترش لبهای میان تهی آنها همراه است.
Stylet ساختمان برجسته و مهم برای تغذیه این نماتدها می باشد، که نشانه مورفولوژیکی و تغییرات حلق نشانه خوبی از این نماتدها است. همچنین هنگام تغذیه از گیاهان، نماتدهای پارازیت گیاهی برای نفوذ به دیواره سلولی و تزریق ترشحات آنزیمی به داخل سلول گیاهی از Stylet استفاده می کند. سوراخ میانی استایلت برای قورت دادن مواد غذایی سیتوپلاسم می باشد.

نماتدهای درون بافت ریشه همچنین از استایلت شان برای برش و بازکردن و یا تزریق ترشحات، برای انحلال یا ضعیف کردن دیواره سلولی یا تیغه میانی استفاده
می
کنند. سلولهای غدد ترشحی داخل حلق منبع عمده ترشحات پیچیده در گیاهان گرفتار می باشد. این سلولهای بزرگ غدد به طور قابل ملاحظه ای در نماتد ظاهر
می شود. ترشحات نماتدهای فعال در حال تغذیه از سلولهای گیاهی موجب تغییر فضای تغذیه می شوند.

 

اثرات تغذیه ای نماتدها روی گیاهان

لکه های موضعی کم رشد در یک محصول به نظر سالم، اغلب اولین شواهد آلودگی در اثر نماتدها است.

 اثرات روی ریشه: توسعه‌ی شعبات زیاد در ریشه، توقف در طویل شدن و کاهش رشد ریشه ها، ریش ریش شدن غدد از جمله اثرات نماتدهای مهم ریشه می باشد. خسارت ناشی از نماتدهای تغذیه کنندهی قسمت های هوایی گیاه، پیچیدگی برگها و کم رشدی ساقه نیز از علائم آلودگی نماتدها است. کم رشدی گیاه ممکن است در اثر کاهش نقل و انتقال، جذب مواد غذایی و تولیدات غیر طبیعی متابولیست های سمی و غیره باشد.

 

 اشکال پارازیتیسم در نماتدها

چون نماتدهای پارازیت گیاهی معمولاً در خاک زندگی می کنند طبیعتاً ریشه هاو سایر اندامهای زیر زمینی متداول ترین اندام مورد حمله می باشند. ولی بعضی از نماتدها مثل Anguina و Aphelenchoides و Ditylenchus به قسمت های هوایی نیز حمله میکنند.

در نماتدها اشکال پارازیتیسم متفاوت می باشد و از نظر رابطه نماتدها با بافت ها می توان آنها را به دو گروه کلی تقسیم کرد:

1. پارازیت داخلی  2. پارازیت خارجی

ولی بهتر است تقسیم بندی این گونه باشد:

 

نماتدهای مهاجر Migratory

الف) نماتدهای پارازیت خارجی مهاجر Migratory Ectoparasite

این ها پارازیت های خارجی مهاجر ریشه هستند. برخی از نماتدها مثل Trichodorus، Paratylenchus کاملاً سطحی هستند در حالی که Longidorus، Helicotylenchus گرچه خارجی مهاجرند ولی قادرند به لایه های ابتدائی ریشه نفوذ کنند.

ب) مهاجرهای داخلی M.Endoparasite

از این نماتدها می توان به Pratylenchus، Radophulus اشاره کرد که مهاجر داخلی ریشه گیاهان علفی می باشند. در حالی که نماتدهائی مثل Bursaphelenchus به درختان حمله می کنند. نماتدهایی مثل گونه های Ditylenchus مهاجر داخلی ساقه و برگ اند.

 

نماتدهای ثابت Sedentary

الف) داخلی ثابت: مثل Meloidogyne، Nacobbus

 البته این نماتدها بسیار تخصصی و ارتباطات تغذیه ای پیچیده ای با گیاهان میزبان دارند.

ب) خارجی ثابت: مثل Heterodera

در این نماتد قسمتی از بدن نماتد داخل بافت است ولی قسمت اعظم آن بیرون است. البته این نماتد سیست را میتوان جزء نیمه داخلی ها دانست.

ج) نیمه داخلی: مثل نماتد مرکبات

 

 انتقال و انتشار نماتدها

وجود غشاء نازک آب در اطراف ذرات خاک حرکت نماتدها را آسان و اشباع
و خشک شدن خاک از آب باعث کندی حرکت و یا توقف حرکت نماتدها خواهد شد.

 

 نماتدهای انگل ریشه

ارتباط تغذیه ای بین نماتدهای پارازیت داخلی و خارجی و گیاهان حساس گوناگون است. این ارتباط تغذیه ای

/ 0 نظر / 78 بازدید